Morska Aktualizacja Prawna –
Lipiec 2026
IMO: Konwencja HNS wejdzie w życie 29 listopada 2027 r. – nowy globalny
reżim odpowiedzialności za substancje niebezpieczne
(opracowanie: Kancelaria Marek
Czernis & Co.)
Nota kancelarii – HNS, odpowiedzialność morska i transport substancji
niebezpiecznych
Kancelaria Marek Czernis &
Co. aktywnie doradza armatorom, operatorom, terminalom, przewoźnikom
chemikaliów, podmiotom offshore, ubezpieczycielom oraz instytucjom finansującym
w zakresie: odpowiedzialności za szkody środowiskowe, transportu substancji
niebezpiecznych i szkodliwych, konwencji IMO dotyczących odpowiedzialności
cywilnej, marine insurance i P&I, cargo claims, pollution response oraz
alokacji ryzyk w kontraktach shippingowych i offshore.
Wejście w życie Konwencji HNS
stanowi jedno z najważniejszych wydarzeń ostatnich lat w obszarze
międzynarodowego prawa odpowiedzialności morskiej.
1. Wprowadzenie – 2010
HNS Convention
Międzynarodowa konwencja International
Convention on Liability and Compensation for Damage in Connection with the
Carriage of Hazardous and Noxious Substances by Sea, znana jako 2010 HNS
Convention, wejdzie w życie 29 listopada 2027 r.
Jest to przełomowy moment dla
globalnego systemu odpowiedzialności i odszkodowań w żegludze, szczególnie
wobec rosnącego wolumenu przewozu drogą morską: chemikaliów, paliw
alternatywnych, LNG, LPG, nawozów, kwasów, alkoholi, olejów oraz innych
substancji niebezpiecznych i szkodliwych.
2. Spełnienie warunków wejścia w życie
Warunki wejścia w życie traktatu
zostały spełnione 29 maja 2026 r.
Oznacza to, że 2010 HNS
Convention, czyli Konwencja z 1996 r. zmieniona Protokołem z 2010 r., wejdzie w
życie po upływie 18 miesięcy.
Zgodnie z art. 21(1) Protokołu
HNS 2010, konwencja wchodzi w życie po spełnieniu dwóch podstawowych warunków: co
najmniej 12 państw musi wyrazić zgodę na związanie się konwencją, w tym co
najmniej 4 państwa posiadające nie mniej niż 2 miliony jednostek tonażu brutto
każde; Sekretarz Generalny IMO musi otrzymać informacje potwierdzające, że
ładunki podlegające składkom w tych państwach wyniosły co najmniej 40 milionów
ton w poprzednim roku kalendarzowym.
Warunki te zostały spełnione w
2026 r.
3. Państwa kontraktujące
Na dzień 29 maja 2026 r. stronami
Protokołu HNS 2010 było 12 państw: Belgia, Kanada, Dania, Estonia, Francja, Niemcy,
Królestwo Niderlandów, Norwegia, Słowacja, Republika Południowej Afryki, Szwecja,
Turcja.
W kwietniu 2026 r. ratyfikacji
dokonały m.in.: Belgia, Niemcy, Królestwo Niderlandów, Szwecja.
Dziewięć spośród państw
kontraktujących posiada ponad 2 miliony jednostek tonażu brutto.
Raporty dotyczące contributing
cargo potwierdziły również przekroczenie wymaganego progu 40 milionów ton
ładunków podlegających składkom za rok raportowy 2025.
4. Luka w dotychczasowym systemie odpowiedzialności
Sekretarz Generalny IMO Arsenio
Dominguez wskazał, że spełnienie warunków wejścia w życie Protokołu HNS stanowi
długo oczekiwany kamień milowy, zamykający istotną lukę w międzynarodowym
systemie odpowiedzialności i kompensacji w żegludze.
Dotychczasowy system IMO
obejmował w szczególności: odpowiedzialność za zanieczyszczenia olejowe, odpowiedzialność
za szkody związane z wrakami oraz wybrane inne reżimy odpowiedzialności
morskiej.
Brakowało jednak kompleksowego
globalnego systemu dotyczącego szkód wynikających z przewozu innych substancji
niebezpiecznych i szkodliwych drogą morską.
2010 HNS Convention ma tę lukę
wypełnić.
5. Zakres szkód objętych konwencją
Konwencja HNS obejmuje szkody
wynikające z incydentów związanych z przewozem drogą morską ponad 2 000
substancji niebezpiecznych i szkodliwych.
Zakres konwencji obejmuje m.in.: utratę
życia, uszkodzenie ciała, szkody w mieniu, straty ekonomiczne, koszty usuwania
zanieczyszczeń, szkody środowiskowe oraz koszty działań naprawczych.
Konwencja obejmuje m.in.: chemikalia,
oleje, kwasy, nawozy, alkohole, LNG, LPG oraz inne substancje kwalifikowane
jako hazardous and noxious substances.
6. Odpowiedzialność armatora
Konwencja opiera się na zasadzie
strict liability czyli odpowiedzialności armatora niezależnej od winy, do
limitów przewidzianych w konwencji.
Armatorzy będą zobowiązani do
utrzymywania State-certified insurance or other financial security, czyli
ubezpieczenia lub innego zabezpieczenia finansowego certyfikowanego przez
państwo.
Szacuje się, że około 65 000
statków będzie wymagało certyfikatów ubezpieczenia HNS lub innego
zabezpieczenia finansowego.
7. HNS Fund
Po wyczerpaniu odpowiedzialności
armatora dodatkowe odszkodowanie będzie dostępne z HNS Fund.
Fundusz będzie finansowany ze
składek podmiotów odbierających HNS cargo w państwach kontraktujących.
Mechanizm ten realizuje zasadę
polluter pays przewidując, że sektor shippingowy oraz sektor HNS będą
finansować kompensację dla podmiotów poszkodowanych wskutek incydentów
związanych z substancjami niebezpiecznymi.
Składki będą należne zasadniczo
po wystąpieniu incydentu i będą oparte na rzeczywistych potrzebach
kompensacyjnych.
8. Limit kompensacji
Łączna kompensacja dostępna na
podstawie Konwencji HNS będzie ograniczona do 250 milionów SDR czyli około USD
360 milionów według aktualnych kursów wymiany.
Limit ten dotyczy jednego
incydentu.
W praktyce oznacza to stworzenie
dwupoziomowego systemu kompensacji: pierwszy poziom – odpowiedzialność armatora
oraz jego ubezpieczenie, drugi poziom – HNS Fund finansowany przez odbiorców
HNS cargo.
9. Znaczenie praktyczne dla rynku
Wejście w życie Konwencji HNS
będzie miało istotne znaczenie dla: armatorów, operatorów statków, terminali
chemicznych, portów, odbiorców ładunków HNS, ubezpieczycieli P&I, banków
finansujących statki, oraz podmiotów offshore i energetycznych.
W praktyce należy oczekiwać
wzrostu znaczenia: HNS cargo reporting, certyfikatów ubezpieczenia HNS, due
diligence dotyczącego ładunków niebezpiecznych, kontraktowej alokacji ryzyk, procedur
pollution response oraz compliance w zakresie przewozu substancji
niebezpiecznych.
10. Wnioski kancelarii
Wejście w życie 2010 HNS
Convention stanowi historyczny krok w rozwoju międzynarodowego prawa morskiego.
Po raz pierwszy powstanie
globalny, kompleksowy system odpowiedzialności i kompensacji za szkody
wynikające z przewozu drogą morską substancji niebezpiecznych i szkodliwych
innych niż klasyczne zanieczyszczenia olejowe.
Dla praktyki shippingowej oznacza
to: zwiększenie pewności prawnej dla poszkodowanych, armatorów i
ubezpieczycieli, wprowadzenie obowiązkowego zabezpieczenia finansowego, powstanie
HNS Fund oraz konieczność dostosowania dokumentacji kontraktowej i procedur
operacyjnych do nowego reżimu odpowiedzialności.
Kancelaria aktywnie wspiera
klientów w zakresie: HNS compliance, marine insurance, pollution claims, transportu
substancji niebezpiecznych, cargo liability oraz alokacji ryzyk w kontraktach
morskich i offshore.
Nota końcowa – publikacje kancelarii
Więcej analiz dotyczących prawa
morskiego, odpowiedzialności cywilnej, HNS, ubezpieczeń morskich i offshore
można znaleźć na:
https://www.linkedin.com/company/czernis