Aktualności

Morska Aktualizacja Prawna – Grudzień 2025

Roszczenia z tytułu szkód ładunkowych w Chinach – podstawy prawne, bariery proceduralne i rekomendacje dla podmiotów polskich.

(opracowanie Kancelarii Marek Czernis w oparciu o doświadczenia praktyczne w zakresie obsługi roszczeń ładunkowych przed sądami morskimi w Chinach)

Marek Czernis Kancelaria Radcy Prawnego | www.czernis.pl

1. Wprowadzenie

W ostatnich latach dynamiczny rozwój wymiany handlowej między Polską a Chinami, obejmujący zarówno przewozy kontenerowe, jak i ładunki masowe, powoduje wzrost liczby sporów dotyczących szkód ładunkowych (cargo claims) rozstrzyganych przed chińskimi sądami morskimi.

Marek Czernis Kancelaria Radcy Prawnego – mająca wieloletnie doświadczenie w reprezentowaniu armatorów, czarterujących i ładunkowych w międzynarodowych sporach przewozowych – opracowała niniejsze memorandum w celu przedstawienia zasad odpowiedzialności przewoźnika w Chinach, omówienia barier proceduralnych i wskazania praktycznych zaleceń dla polskich przedsiębiorców dochodzących roszczeń przed sądami chińskimi.

2. Podstawy prawne odpowiedzialności przewoźnika w Chinach

Głównym źródłem regulacji jest Chiński Kodeks Morski (China Maritime Code – CMC) z 1993 r., opracowany w oparciu o Reguły Hasko-Visbijskie (Hague-Visby Rules) z elementami Reguł Hamburskich (Hamburg Rules).

CMC określa odpowiedzialność przewoźnika od chwili przyjęcia ładunku do przewozu aż do jego wydania uprawnionemu odbiorcy oraz przewiduje jednoroczny okres przedawnienia (termin skutecznego dochodzenia roszczeń).

Podobnie jak HVR, CMC nakłada na przewoźnika obowiązek należytego przygotowania statku do żeglugi – zdatności statku do żeglugi (seaworthiness) i przewozu ładunku z zachowaniem należytej staranności.
W razie szkody ciężar dowodu w postępowaniu przed chińskim sądem spoczywa zasadniczo na przewoźniku – musi on wykazać, że dochował wymaganych obowiązków oraz że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych (np. wada ukryta towaru lub siła wyższa).

3. Praktyka orzecznicza chińskich sądów morskich

Chińskie sądy morskie wypracowały własną, rygorystyczną praktykę dowodową.

W orzeczeniu w sprawie “SDTR DORA” (Tianjin Maritime Court, 2023) przyjęto, że w sporach z tytułu utraty (całkowitej lub częściowej) czy niedoborów ładunkowych najbardziej wiarygodną wartość dowodową mają pomiary wykonane przez niezależnych ekspertów bezpośrednio na statku (draft survey), a nie pomiary lądowe, po wyładowaniu rzeczonego ładunku,
Oznacza to, że przewoźnik dysponujący niezależnym raportem z pomiarów ma istotnie silniejszą pozycję procesową.

W innych orzeczeniach – m.in. MV MEGALOHARI (Xiamen) oraz MV Bulk Aquila (Qingdao) – sądy uznały, że tzw. czysty konosament („clean bill of lading”) stanowi dowód należytego stanu zewnętrznego ładunku, lecz nie przesądza o braku wad ukrytych. Przewoźnik nie odpowiada za „wady wewnętrzne” towaru, których nie mógł stwierdzić przy zwykłym przeglądzie czy nadzorze.

Jednocześnie sądy chińskie ściśle interpretują klauzule typu „quality/quantity unknown” – uznając, że nie zwalniają one przewoźnika z obowiązku należytej staranności ani nie ograniczają odpowiedzialności za oczywiste uszkodzenia lub braki.

4. Bariery proceduralne i praktyczne

Jurysdykcja i klauzule arbitrażowe

Chińskie sądy bardzo rygorystycznie podchodzą do kwestii inkorporacji klauzul arbitrażowych lub wyboru prawa obcego do roszczeń z tytułu konosamentu.
Aby arbitraż lub prawo właściwe innego państwa było skuteczne, musi być jednoznacznie wskazane w treści konosamentu (z podaniem daty i stron czarteru). Brak takiej informacji powoduje, że spór zostanie rozpoznany przez chiński sąd z zastosowaniem prawa chińskiego.

Krótki i nieprzywracalny termin przedawnienia
Roszczenia z tytułu szkód ładunkowych przedawniają się po upływie jednego roku od dnia wydania ładunku (art. 257 CMC).
Termin ten jest zawity – nie może być przedłużony ani przerwany.
Dla zagranicznych podmiotów stanowi to istotną barierę praktyczną, wymuszającą natychmiastowe działanie.

Wymogi dowodowe i tłumaczenia
W postępowaniach przed sądami chińskimi akcent położony jest na dokumentację i opinie biegłych. Wszystkie dokumenty muszą być przetłumaczone przez tłumaczy przysięgłych na język chiński.
Chińskie sądy wymagają bardzo szczegółowych dowodów dotyczących czynności przewoźnika – np. dzienników wentylacji, raportów temperatury ładunku czy zapisów z pomiarów statku.

Koszty i egzekucja wyroku
Egzekucja zasądzonych kwot przeciwko chińskim podmiotom bywa w praktyce wysoce utrudniona.
Sądy mogą faworyzować lokalne spółki, a brak majątku poza Chinami często uniemożliwia realne wykonanie orzeczenia.
Warto rozważyć mediację sądową lub arbitraż przed China Maritime Arbitration Commission (CMAC), który charakteryzuje się większą przewidywalnością jurydyczną

5. Rekomendacje praktyczne dla polskich przedsiębiorców

1. Dokumentacja przewozowa – należy upewnić się, że konosament zawiera precyzyjne postanowienia dotyczące prawa właściwego i forum arbitrażowego (z datą i stronami czarteru).

2. Monitorowanie terminów – należy wszcząć postępowanie sądowe lub arbitrażowe w ciągu roku od dnia wydania ładunku.
3. Niezależne ekspertyzy – zaleca się zlecanie niezależnych pomiarów (draft survey) w chińskim porcie wyładunku oraz sporządzanie wspólnych protokołów ładunkowych podpisanych przez obie strony.
4. Prowadzenie dzienników operacyjnych – dokumentacja wentylacji, temperatury i stanu ładunku powinna być prowadzona codziennie i przechowywana przez minimum 2 lata.
5. Zabezpieczenie umowne i ubezpieczeniowe – rekomendowane jest zawarcie ubezpieczenia cargo oraz korzystanie z klauzul ułatwiających dochodzenie regresu przez ubezpieczyciela.
6. Współpraca z lokalnymi ekspertami – korzystanie z usług lokalnych kancelarii specjalizujących się w prawie morskim i rzeczoznawców to klucz do skutecznej egzekucji roszczeń.

6. Podsumowanie

System prawny Chińskiej Republiki Ludowej zapewnia formalne ramy ochrony interesów właścicieli ładunku, lecz praktyka sądowa jest restrykcyjna wobec przewoźników i wymaga doskonałej dokumentacji technicznej.

Polskie przedsiębiorstwa działające w handlu morskim z Chinami powinny zawczasu wdrożyć procedury minimalizujące ryzyko sporu – poprzez precyzyjne umowy, ubezpieczenia oraz stałą współpracę z ekspertami lokalnymi.

W razie powstania sporu, kluczowe znaczenie ma szybkość reakcji, profesjonalne udokumentowanie szkody oraz właściwy wybór forum rozstrzygającego (sąd chiński lub arbitraż CMAC).
W ocenie Kancelarii Marek Czernis, właściwe przygotowanie proceduralne i dowodowe na etapie przewozu w dużym stopniu przesądza o sukcesie w ewentualnym sporze.